ریال نیوز : تصاویر ارسالی از مسیر «مشایه» به سوی کربلا، صحنهای عادی از یک سفر زیارتی را نشان نمیدهد؛ با یک پدیده اجتماعی گسترده مواجهیم که در آن میلیونها انسان، با پیشینههای قومی، زبانی و ملی متفاوت، در یک مسیر مشترک گرد هم میآیند. این اجتماع بر محور محبت به حضرت اباعبدالله الحسین علیهالسلام شکل گرفته، اما آثار آن تنها در حوزه عاطفه و آیین باقی نمیماند؛ بلکه در ساختار اجتماعی، امنیتی و فرهنگی منطقه نیز بازتاب پیدا میکند.
از اربعین سال ۶۱ هجری تا امروز، یک معنا استمرار یافته است: مقابله با فراموشی حقیقت و ایستادگی در برابر تحریف. در نخستین اربعین، بنا بر روایت مشهور شیعه، جابر بن عبدالله انصاری و خاندان امام حسین علیهالسلام در کربلا حاضر شدند. درباره جزئیات تاریخی این دیدار، میان پژوهشگران بحثهایی وجود دارد؛ اما در حافظه جمعی شیعه، اربعین به نماد بازگشت حقیقت به صحنه عمومی و آغاز روایتگری پس از عاشورا تبدیل شده است. اگر عاشورا لحظه شهادت و فداکاری بود، اربعین لحظه بازسازی ارتباط اجتماعی و انتقال پیام آن فداکاری به نسلهای بعد است.
وجه تعیینکننده این راهپیمایی، شبکه گسترده خدمترسانی است. در تصاویر، زائران در کنار موکبها، ایستگاههای آب و غذا، محلهای استراحت و گروههای داوطلب دیده میشوند. این خدمات، صرفاً کمکرسانی پراکنده نیست؛ مجموعهای خودجوش از اعتماد، مشارکت و مسئولیتپذیری عمومی است. فردی که غذا توزیع میکند، پزشک داوطلب، راننده، مترجم، میزبان یا خادم نظافت، هرکدام بخشی از یک نظام غیرمتمرکز خدمت را تشکیل میدهند؛ نظامی که بدون سودجویی مستقیم، منابع مادی و انسانی را در خدمت کرامت زائر قرار میدهد.
از منظر امنیتی، چنین تجمع بزرگی هم فرصت است و هم مسئولیت. فرصت است، زیرا پیوندهای اجتماعی، اعتماد عمومی و همبستگی میان ملتها را تقویت میکند. مسئولیت است، زیرا تراکم جمعیت، گرمای هوا، بیماریهای احتمالی، ترافیک، گمشدن افراد و تهدیدهای امنیتی، نیازمند مدیریت حرفهای، تبادل اطلاعات و هماهنگی دقیق میان نهادهای مسئول است. بنابراین امنیت اربعین نباید صرفاً به کنترل انتظامی تقلیل یابد؛ امنیت واقعی، ترکیبی از سلامت، دسترسی، اطلاعرسانی، احترام به زائر و حفاظت از کرامت انسانی است.
اربعین همچنین یک رویداد رسانهای مهم است. روایت آن نباید به عدد جمعیت یا تصاویر ازدحام محدود شود. پیام اصلی در همین جزئیات انسانی دیده میشود: دستی که آب میدهد، خانهای که درِ خود را به روی زائر میگشاید، غذایی که بیمنت توزیع میشود و نسلی که تاریخ کربلا را نه فقط در کتاب، بلکه در تجربه جمعی خود لمس میکند. اربعین، در صورت روایت دقیق و مسئولانه، نشان میدهد که عشق به حسین علیهالسلام تنها یک احساس شخصی نیست؛ فرهنگی زنده از ایثار، همبستگی، خدمت و مقاومت اخلاقی در برابر بیعدالتی است.
✍ نویسنده : علی علیزاده
