اگر هنگام فشردن پدال گاز، دور موتور بالا میرود اما سرعت خودرو متناسب با آن افزایش پیدا نمیکند، یکی از مهم ترین احتمال ها لغزش در سیستم انتقال قدرت است. در خودروهای دنده ای، فرسودگی دیسک و صفحه کلاچ از علت های رایج این حالت محسوب میشود و معمولاً مشکل در سربالایی، دندههای سنگین یا هنگام شتاب گیری بیشتر خود را نشان میدهد.
در خودروهای اتوماتیک، کمبود یا نامناسب بودن روغن گیربکس، فرسودگی کلاچ های داخلی، مشکلات هیدرولیکی و در برخی گیربکس ها ایراد تورک کانورتر میتوانند باعث از بین رفتن انتقال صحیح نیرو شوند. با این حال، بالا رفتن دور موتور همیشه به معنی خرابی گیربکس نیست و باید شرایطی که این اتفاق در آن رخ میدهد نیز بررسی شود.
علت بالا رفتن دور موتور و زیاد نشدن سرعت چیست؟
در حالت طبیعی، افزایش دور موتور باید با انتقال بیشتر نیرو به چرخها و افزایش سرعت خودرو همراه باشد. اگر دور موتور ناگهان بالا میرود اما خودرو شتاب متناسبی ندارد، یعنی بخشی از نیروی تولیدشده توسط موتور بهدرستی به چرخها منتقل نمیشود یا انتقال نیرو با لغزش انجام میشود. این وضعیت در خودروهای دندهای و اتوماتیک علتهای متفاوتی دارد و نمیتوان برای همه خودروها یک علت واحد در نظر گرفت.
۱. تمام شدن یا فرسودگی دیسک و صفحه کلاچ
در خودروهای دندهای، فرسودگی دیسک و صفحه کلاچ یکی از شناخته شده ترین دلایل بالا رفتن دور موتور بدون افزایش متناسب سرعت است. وقتی سطح اصطکاک دیسک دیگر توان کافی برای انتقال گشتاور موتور را نداشته باشد، با فشردن پدال گاز بخشی از نیرو صرف لغزش بین اجزای کلاچ میشود.
این مشکل معمولاً هنگام سربالایی، شتابگیری، حرکت با بار زیاد یا استفاده از دندههای بالاتر در دور موتور پایین بیشتر مشخص میشود. ممکن است دور موتور برای چند لحظه سریع بالا برود، اما سرعت خودرو با همان نسبت افزایش پیدا نکند.
۲. روغنی شدن سطح کلاچ
گاهی دیسک کلاچ از نظر اصطکاکی هنوز کاملاً فرسوده نشده، اما به دلیل نشتی روغن موتور یا روغن گیربکس سطح اصطکاک آن آلوده شده است. روغن یا گریس روی صفحه کلاچ میتواند باعث کاهش اصطکاک و ایجاد لغزش شود.
در این حالت ممکن است علاوه بر بالا رفتن دور موتور، بوی سوختگی، لرزش هنگام شروع حرکت یا درگیری نامنظم کلاچ نیز احساس شود. بنابراین اگر کلاچ بهتازگی تعویض شده اما همچنان لغزش دارد، نباید فقط خود دیسک و صفحه را مقصر دانست و وجود نشتی و نحوه نصب مجموعه نیز باید بررسی شود.
۳. خرابی یا ضعف مجموعه فشار کلاچ
کلاچ فقط از یک دیسک تشکیل نشده است. صفحه فشار باید نیروی کافی برای فشردن دیسک و انتقال گشتاور ایجاد کند. ضعیف شدن فنرهای صفحه، تاب برداشتن یا آسیب حرارتی میتواند باعث شود کلاچ در شرایط بار لغزش داشته باشد.
به همین دلیل، تعویض صرفاً دیسک بدون بررسی وضعیت صفحه و فلایویل همیشه راه حل قطعی نیست. اگر مجموعه کلاچ نتواند فشار کافی ایجاد کند، حتی یک دیسک سالم نیز ممکن است زیر بار بلغزد.
۴. کمبود یا نامناسب بودن روغن گیربکس اتوماتیک
در خودروهای اتوماتیک، روغن گیربکس فقط نقش روانکاری ندارد و در بسیاری از گیربکسها برای ایجاد فشار هیدرولیکی و عملکرد صحیح مجموعه های داخلی نیز اهمیت دارد. کم بودن سطح روغن، نشتی یا استفاده از روغن نامناسب میتواند باعث ایجاد مشکلاتی مانند لغزش و درگیری نامناسب شود.
اگر همراه با بالا رفتن دور موتور، تعویض دنده با تأخیر انجام می شود یا دندهها با ضربه درگیر میشوند، بررسی سطح و وضعیت روغن گیربکس اهمیت بیشتری پیدا میکند. البته روش کنترل سطح روغن در همه گیربکس ها یکسان نیست و باید مطابق دستورالعمل همان خودرو انجام شود.
۵. فرسودگی کلاچ های داخلی گیربکس اتوماتیک
گیربکس های اتوماتیک معمولی از مجموعه های داخلی برای انتقال گشتاور استفاده میکنند. در صورت فرسودگی صفحات اصطکاکی یا ایجاد مشکل در فشار و عملکرد مجموعه های داخلی، ممکن است گیربکس هنگام شتابگیری دچار لغزش شود.
الگوی معمول این مشکل این است که دور موتور بالا میرود ولی سرعت خودرو به همان نسبت افزایش پیدا نمیکند. اگر این وضعیت به خصوص در یک دنده مشخص یا هنگام تعویض دنده اتفاق میافتد، بررسی تخصصی گیربکس ضروری است.
۶. مشکل تورککانورتر در گیربکس های مجهز به آن
در گیربکسهای اتوماتیک دارای تورککانورتر، خرابی یا عملکرد نادرست این مجموعه نیز میتواند روی انتقال گشتاور اثر بگذارد. بعضی مشکلات تورککانورتر ممکن است با لغزش، لرزش، درگیری نامناسب یا تغییر رفتار خودرو هنگام شتابگیری همراه شوند.
البته این مورد را نمیتوان برای تمام خودروهای اتوماتیک در نظر گرفت؛ زیرا ساختار گیربکس ها متفاوت است. برای مثال، در زمان عیب یابی و تعمیر موتور جک S5 نیز نباید هر افت شتابی را به خود موتور نسبت داد و در صورت بالا رفتن دور موتور بدون افزایش متناسب سرعت، سیستم انتقال قدرت هم باید بررسی شود. در برخی گیربکسها مانند DCT یا CVT، سازوکار انتقال نیرو متفاوت است.
۷. مشکل در گیربکس CVT
در گیربکسهای CVT، رفتار دور موتور با گیربکسهای معمولی متفاوت است. این گیربکس میتواند عمداً دور موتور را در محدودهای نگه دارد که موتور بیشترین توان یا بازده را ارائه دهد؛ بنابراین بالا رفتن دور موتور بهتنهایی نشانه خرابی CVT نیست.
اما اگر افزایش دور موتور با افزایش سرعت همخوانی نداشته باشد و همزمان علائمی مانند تأخیر در شتابگیری، نوسان غیرعادی دور موتور، صدای غیر معمول یا لرزش وجود داشته باشد، عملکرد CVT باید بررسی شود. در چنین شرایطی ممکن است مشکل از روغن، کنترل هیدرولیکی، پولی ها، تسمه یا زنجیر و سایر اجزای مجموعه باشد.
۸. مشکل در پلوس یا سایر اجزای انتقال نیرو
در برخی موارد، تصور میشود چون دور موتور بالا میرود، حتماً کلاچ یا گیربکس خراب است؛ در حالی که پلوس، مفصلهای CV و سایر اجزای انتقال نیرو نیز باید در نظر گرفته شوند. خرابی شدید یک جزء انتقال نیرو میتواند باعث شود توان موتور به شکل طبیعی به چرخها نرسد.
اگر مشکل ناگهانی ایجاد شده و همراه با صدای تقتق، ضربه یا از دست رفتن حرکت خودرو است، خودرو نباید بدون بررسی تحت فشار قرار بگیرد. این موضوع درباره خودروهای مختلف از جمله لیفان نیز صدق میکند و نمی توان تنها بر اساس بالا رفتن دور موتور، یک قطعه مشخص را مقصر دانست. در جریان تعمیرات تخصصی موتور لیفان نیز بررسی باید از تفکیک مشکل تولید توان موتور از انتقال توان به چرخها آغاز شود.
از کجا بفهمیم مشکل از کلاچ است یا گیربکس؟
نوع گیربکس و شرایطی که لغزش اتفاق میافتد، سرنخ مهمی برای تشخیص است. در خودروهای دندهای، اگر در سربالایی یا هنگام فشردن بیشتر پدال گاز دور موتور سریع بالا میرود ولی سرعت افزایش کمی دارد، کلاچ یکی از اولین مواردی است که باید بررسی شود.
در خودروهای اتوماتیک، اگر این اتفاق با تعویض دنده، تأخیر در درگیری دنده، ضربه یا تغییر غیرعادی دور موتور همراه باشد، بررسی گیربکس و وضعیت روغن اهمیت بیشتری دارد. در منابع فنی نیز تأکید شده که لغزش گیربکس میتواند با افزایش دور موتور بدون پاسخ متناسب خودرو همراه باشد و باید ابتدا موارد سادهتر مانند سطح روغن نیز بررسی شوند.
آیا رانندگی با خودرویی که دور موتور بالا میرود خطرناک است؟
شدت مشکل تعیین میکند ادامه رانندگی چقدر خطرناک باشد. لغزش کلاچ یا گیربکس معمولاً با ادامه استفاده بیشتر میشود؛ زیرا لغزش اصطکاک و تولید حرارت را افزایش میدهد و میتواند به قطعات دیگری نیز آسیب برساند.
اگر لغزش شدید است، خودرو در سربالایی توان کافی ندارد، بوی سوختگی به مشام میرسد یا انتقال نیرو بهصورت نامنظم انجام میشود، بهتر است از فشار آوردن به خودرو خودداری شود. ادامه رانندگی برای مدت طولانی میتواند هزینه تعمیر را افزایش دهد.
چگونه این مشکل را تشخیص دهیم؟
تشخیص دقیق باید با توجه به نوع گیربکس و الگوی بروز مشکل انجام شود. ابتدا باید بررسی شود که دور موتور در چه سرعتی بالا میرود، در کدام دنده اتفاق میافتد و آیا هنگام سربالایی یا شتاب گیری شدیدتر میشود یا نه.
در خودروهای دندهای، وضعیت کلاچ، دیسک و صفحه، فلایویل و نشتی های احتمالی بررسی میشود. در خودروهای اتوماتیک نیز سطح و نوع روغن، کدهای خطای مربوط به گیربکس، فشارها و دادههای عملکردی و در صورت نیاز اجزای داخلی بررسی میشوند. در برخی موارد مقایسه همزمان دور موتور و سرعت خودرو میتواند برای تشخیص لغزش مفید باشد.
در خودروهای ام وی ام نیز همین اصل اهمیت دارد؛ یعنی ابتدا باید مشخص شود افت شتاب از خود موتور است یا از انتقال نیرو. به همین دلیل در عیب یابی و تعمیرات موتور ام وی ام نیز تشخیص دقیق پیش از تعویض قطعات، اهمیت بیشتری از حدس زدن علت خرابی دارد.
توصیه پایانی
اگر دور موتور بالا میرود ولی سرعت خودرو زیاد نمیشود، مهمترین احتمال، وجود لغزش در سیستم انتقال قدرت است؛ اما علت آن بسته به نوع خودرو متفاوت خواهد بود. در خودروهای دندهای، دیسک و صفحه کلاچ، صفحه فشار و آلودگی ناشی از نشتی روغن از موارد اصلی هستند. در خودروهای اتوماتیک نیز روغن گیربکس، کلاچهای داخلی، سیستم هیدرولیک، تورککانورتر در گیربکسهای مجهز به آن و اجزای داخلی انتقال قدرت باید بررسی شوند.
مهم ترین نکته این است که این علامت را با ضعیف بودن موتور اشتباه نگیریم. اگر موتور دور میگیرد اما سرعت متناسب افزایش پیدا نمیکند، باید بررسی را از مسیر انتقال نیرو از موتور تا چرخ ها آغاز کرد و قبل از تعویض قطعه، علت واقعی لغزش مشخص شود.
