ریال نیوز : دبیر فدراسیون تشکل‌های صنایع غذایی و کشاورزی ایران توسعه کشاورزی قراردادی را مسیری نو برای عبور از تولید پراکنده و پرریسک به سمت کشاورزی برنامه‌ریزی‌شده و زنجیره‌محور عنوان کرد.
به گزارش ریال نیوز ، محسن نقاشی درباره بررسی ابعاد کشاورزی قراردادی و لزوم اجرای آن گفت : در بسیاری از نظام‌های کشاورزی پیشرفته، تولید بدون توجه به بازار مقصد انجام نمی‌شود و کشاورز پیش از زیر کشت بردن زمین می‌داند چه محصولی، با چه کیفیتی و برای چه مصرف‌کننده‌ای تولید خواهد کرد.
وی افزود : اما در بخش قابل توجهی از کشاورزی ایران، این فرآیند همچنان معکوس است؛ محصول تولید می‌شود و پس از برداشت، کشاورز به دنبال بازار می‌گردد. نتیجه چنین وضعیتی می‌تواند نوسان شدید قیمت، انباشت محصول، کاهش درآمد کشاورز و در مقابل، کمبود مواد اولیه برای صنایع باشد.
دبیر فدراسیون تشکل های صنایع غذایی و کشاورزی ایران تأکید می‌کند : کشاورزی قراردادی می‌تواند این چرخه را تغییر دهد؛ در این مدل، نیاز صنایع و بازار از قبل مشخص می‌شود و تولید متناسب با این نیاز برنامه‌ریزی خواهد شد. به عنوان مثال، اگر صنایع تبدیلی به میزان مشخصی گوجه‌فرنگی با کیفیت و مشخصات معین نیاز داشته باشند، میزان کشت، نوع محصول و ویژگی‌های کیفی آن باید پیش از آغاز فصل کشت مشخص شود. در چنین شرایطی، کشاورز تولیدکننده صرف نیست؛ بلکه بخشی از یک زنجیره تولید سازمان‌یافته است.
مثلث کشاورزی؛ کشاورز، صنعت و نظام حاکمیتی
مهندس نقاشی معتقد است برای موفقیت کشاورزی قراردادی، تنها امضای قرارداد میان کشاورز و کارخانه کافی نیست و ضلع مهم دیگری نیز وجود دارد: نظام تأمین مالی و نظارت که در بعد حاکمیتی قرار می‌گیرد.
او این ساختار را به صورت یک مثلث تعریف می‌کند: یک ضلع کشاورز، ضلع دوم صنایع و تشکل‌ها در قالب فدراسیون صنایع غذایی و ضلع سوم نظام حاکمیتی مانند بانک‌ها و سازمان تعاون روستایی. در این مدل، کشاورز مسئول تولید است، صنعت نیاز و بازار را مشخص می‌کند و نظام مالی منابع لازم برای حرکت این زنجیره را تأمین می‌کند.
به گفته وی، منابع بانکی می‌تواند به جای پرداخت‌های مقطعی و پراکنده، وارد یک چرخه مشخص تولید شود؛ چرخه‌ای که از تأمین نهاده آغاز می‌شود و به تولید، تحویل محصول و بازگشت منابع مالی ختم می‌شود. این مدل برای هر سه طرف مزیت دارد: کشاورز از ریسک فروش محصول رها می‌شود، صنعت به مواد اولیه باکیفیت و قابل پیش‌بینی دسترسی پیدا می‌کند و بانک نیز با یک جریان مالی مشخص و مبتنی بر تولید واقعی مواجه خواهد بود.
پایان دادن به چرخه تولید مازاد و کمبود
یکی از مشکلات قدیمی کشاورزی ایران، نبود برآورد دقیق از میزان تولید است؛ گاهی یک محصول بیش از نیاز بازار تولید می‌شود و قیمت آن سقوط می‌کند و در فصل دیگری همان محصول با کمبود مواجه می‌شود. به اعتقاد دبیر فدراسیون صنایع غذایی، این مسئله تنها یک مشکل اقتصادی نیست؛ بلکه حاصل نبود ارتباط مؤثر میان تولید، بازار و صنایع است.
کشاورزی قراردادی می‌تواند بخشی از این ناهماهنگی را کاهش دهد؛ زمانی که صنایع و تشکل‌ها نیاز خود را از قبل اعلام کنند، تولید نیز می‌تواند متناسب با تقاضای واقعی برنامه‌ریزی شود. به بیان دیگر، باید از کشاورزی «حدس‌محور» به سمت کشاورزی «داده‌محور و قراردادمحور» حرکت کرد.
آیا کشت فراسرزمینی چاره مشکلات پیش روی کشاورزی است؟
در کنار کشاورزی قراردادی، کشت فراسرزمینی نیز می‌تواند به عنوان یکی از ابزارهای سیاست کشاورزی ایران مورد توجه قرار گیرد. کشت فراسرزمینی به معنای تولید محصولات کشاورزی در خارج از مرزهای کشور است؛ به‌ویژه در مناطقی که از نظر زمین، آب، اقلیم یا سایر عوامل تولید دارای مزیت هستند.
در کشوری مانند ایران که با محدودیت منابع آب مواجه است، بررسی اقتصادی و راهبردی کشت برخی محصولات در خارج از کشور می‌تواند منطقی باشد؛ اما این موضوع نباید به معنای انتقال بدون مطالعه تولید به خارج از کشور تلقی شود. کشت فراسرزمینی نیز مانند هر فعالیت اقتصادی دیگری با ریسک‌هایی از جمله ریسک‌های حقوقی، سیاسی، سرمایه‌گذاری، حمل‌ونقل و بازار مواجه است و موفقیت آن نیازمند مطالعه دقیق و ایجاد قراردادهای شفاف و بلندمدت است.
مدیریت آب، نه فرار از مشکل آب
به نظر مهندس محسن نقاشی، کشاورزی فراسرزمینی «پاک کردن صورت مسئله» و پیدا نکردن راه‌حل برای مشکل کم‌آبی است. به اعتقاد او، مسئله اصلی مدیریت آب است، نه فرار از مشکل آب برای کشاورزی.
وی تأکید می‌کند : ایران از ظرفیت‌هایی مانند زمین، خاک و نور خورشید برخوردار است که باید با استفاده از دانش و فناوری بهتر مورد بهره‌برداری قرار گیرند. اگر مشکل آب داریم، باید پرسش اصلی این باشد که چگونه می‌توان مصرف آب را کاهش داد، بهره‌وری را افزایش داد، الگوی کشت را اصلاح کرد و فناوری‌های هوشمند را وارد مزرعه کرد.
به گفته دبیر فدراسیون صنایع غذایی و کشاورزی ایران ، فناوری زمانی ارزشمند است که در خدمت حل مسئله قرار گیرد؛ بنابراین به جای آن‌که زمین را کنار بگذاریم، می‌توان فناوری را به زمین آورد؛ از سامانه‌های هوشمند آبیاری و سنجش از دور گرفته تا داده‌های اقلیمی، هوش مصنوعی و ابزارهای دقیق مدیریت مزرعه. او یادآور می‌شود کشورهای زیادی هستند که وضعیت مشکل آب برایشان از ایران نیز جدی‌تر است ولی توانسته‌اند آن را کنترل و حل کنند.
مهندس نقاشی در پایان با تأکید بر این‌که «چه چیزی بکاریم؟» مطرح نیست، خاطرنشان می‌کند پرسش مهم‌تر این است که **برای چه بازاری، با چه میزان منابع، با چه مدل مالی و در کجا تولید کنیم؟** پاسخ به همین پرسش می‌تواند مسیر کشاورزی ایران را از تولید پراکنده و پرریسک به سمت یک کشاورزی برنامه‌ریزی‌شده، قراردادی، فناورانه و زنجیره‌محور تغییر دهد.
